Kısaca
- Radyoterapide yeni teknolojiler, ışınları tümöre milimetrik doğrulukla yönlendirirken çevredeki sağlıklı dokuları korumayı hedefliyor.
- Solunum ayarlı radyoterapi ve derin nefes tutma tekniği, özellikle sol meme kanserinde kalbin aldığı doz azaltılabiliyor.
- Prostat kanserinde radyoterapi, uygun hastalarda cerrahiye alternatif olabiliyor.
Yapay zekâ destekli görüntüleme, solunum hareketlerini takip eden sistemler ve milimetrik ışınlama teknikleri, kanser tedavisinde tümöre odaklanırken sağlıklı dokuların korunmasına katkı sağlıyor. Memorial Ankara Hastanesi Radyasyon Onkolojisi Bölümü’nden Prof. Dr. Müge Akmansu, radyoterapideki gelişmeleri ve tedavi sürecinde merak edilenleri anlattı.
Radyoterapinin temel amacı, tümör dokusuna gerekli dozu ulaştırırken çevredeki sağlıklı dokuların mümkün olduğunca korunmasıdır. Tümörün konumu ve hareketi artık daha hassas izlenebiliyor, ışınlar hedefe milimetrik doğrulukla yönlendiriliyor.
Radyoterapi lokal bir tedavi yöntemi olduğu için yan etkiler ışınlanan bölgeye göre değişir. Kemoterapide sık görülen saç dökülmesi ya da kan değerlerindeki düşüş, radyoterapi uygulanan her hastada görülmez. Dışarıdan uygulanan radyoterapiden sonra vücutta radyasyon kalmaz; hastaların yakınlarından uzak durması, ayrı odalarda kalması ya da eşyalarını ayırması gerekmez.
Solunum takibiyle hareketli tümörlere yaklaşım
Göğüs ve üst karın bölgesindeki tümörler nefes alıp verirken yer değiştirebilir. Bu durum tümörün hedeflenmesini zorlaştırabilir. Solunum ayarlı radyoterapi, hastanın solunumunu izleyerek ışınlamanın tümörün belirlenen konumda olduğu uygun anlarda yapılmasını sağlar.
Tedavi planlamasında 4 boyutlu bilgisayarlı tomografi (4D-BT) ile tümörün solunum döngüsü boyunca hareketi değerlendirilir. Uygulama sırasında özel sistemler solunumu anlık izler. Güvenli aralığın dışına çıkıldığında cihaz ışınlamayı otomatik durdurabilir, hasta uygun faza gelince tedavi sürer. Amaç, hareketten doğabilecek hedefleme hatalarını azaltmak ve sağlıklı dokuyu korumaktır.
Solunum ayarlı radyoterapinin önemli kullanım alanlarından biri sol meme kanseridir. Derin inspiratuar nefes tutma (DIBH) tekniğinde hasta derin nefes aldığında akciğerler genişler ve kalp göğüs duvarından uzaklaşır. Hasta nefesini belirlenen seviyede tutarken yapılan ışınlamayla sol meme dokusu tedavi edilirken kalp ve kalp damarlarının aldığı doz azaltılmaya çalışılır. Yöntem uygun hastalarda, uzun vadede görülebilecek kalp kaynaklı yan etkilerin azaltılmasına yardımcı olabiliyor.
Prostat kanserinde radyoterapi
Radyoterapi, prostat kanserinde cerrahiye alternatif olarak uygulanabilen yöntemlerden biridir. Hastalığın evresi, tümörün risk grubu, hastanın yaşı ve genel sağlığı değerlendirilerek plan yapılır. Erken evrede tek başına kullanılabildiği gibi, hastalığın özelliklerine göre hormon tedavisi ya da başka yöntemlerle birlikte de uygulanabilir. Cerrahi sonrası tekrar riski olan bazı hastalar da radyoterapiden yararlanabilir. Modern teknolojilerle prostat dokusu hassasiyetle hedeflenirken mesane ve bağırsak gibi çevre yapıların korunması amaçlanır.
Prostat kanserinde radyoterapi iki yöntemle uygulanır. Eksternal radyoterapide vücut dışındaki lineer hızlandırıcıdan gelen ışınlar prostat bölgesine yönlendirilir; IMRT (yoğunluk ayarlı radyoterapi) ve IGRT (görüntü eşliğinde radyoterapi) gibi tekniklerle ışınlar hedefe hassas ulaştırılır. Uygun hastalarda daha yüksek dozun daha kısa sürede verilmesine olanak tanıyan SBRT gibi stereotaktik yöntemler de kullanılabilir. Brakiterapide ise radyasyon kaynağı doğrudan prostat dokusunun içine yerleştirilir. Ultrason eşliğinde yapılan işlemde kalıcı ya da geçici radyoaktif kaynaklar kullanılabilir. Bu yöntem özellikle uygun erken evre ve düşük riskli hastalarda tercih edilebiliyor.
Yan etkiler her hastada aynı görülmez. Prostat bölgesine uygulanan tedavilerde bazı hastalarda sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma ya da akımda zayıflama görülebilir. Bağırsakta dışkılama sıklığında artış, hafif ishal ya da rektal bölgede dolgunluk hissi oluşabilir.
Yapay zekânın rolü
Radyoterapideki gelişmeler yalnızca ışınlama cihazlarıyla sınırlı değil. Yapay zekâ destekli görüntüleme ve planlama sistemleri de alanda giderek yaygınlaşıyor. Bu sistemler tümör ve sağlıklı dokuların görüntülerde daha hassas belirlenmesine, tedavi planlarının hazırlanmasına ve sürecin kişiye özel yürütülmesine yardımcı olabiliyor. Gelişmiş görüntüleme, solunum takibi ve yüksek hassasiyetli ışınlama teknikleri, tümörün hedeflenmesi ve sağlıklı dokuların korunması açısından önemli imkânlar sunuyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
