Kısaca
- Obezite tedavisinde kullanılan GLP-1 reseptör agonistlerinin, safra kesesi ve safra yolu hastalıklarında göreceli risk artışıyla ilişkili olduğu belirtildi.
- Hızlı kilo kaybı ve safra kesesinin boşalma fonksiyonundaki olası değişimler taş oluşumuna zemin hazırlayabiliyor.
- Safra kesesi taşı olan her hasta bu ilaçları kullanamaz; uygulama hekim kontrolünde ve kişiye özel planlanmalı.
Memorial Kayseri Hastanesi Genel Cerrahi Bölümü’nden Op. Dr. Ali Can Yalı, popüler hale gelen zayıflama iğnelerinin safra kesesi üzerindeki etkilerine ilişkin açıklamalarda bulundu. Uzman, bu ilaçların doktor kontrolünde kullanılması gerektiğini vurguladı.
Obezitenin kalp ve damar hastalıkları riskini artırdığı, hipertansiyon, diyabet ve kolesterol yüksekliği gibi sorunlara zemin hazırladığı biliniyor. Bu nedenle obezitenin önlenmesi ve kilo kontrolü için çeşitli tedaviler uygulanıyor. Son yıllarda halk arasında ‘zayıflama iğneleri’ olarak bilinen ilaçların safra kesesi üzerindeki etkileri ise merak konusu.
Safra kesesinde taş bulunan hastaların sorusu
Kilo kontrolünde kullanılan ilaçların belirgin kilo kaybı sağlamasıyla yaygınlaştığı belirtiliyor. Bu tedavilerin olası yan etkileri ise soru işaretlerini beraberinde getiriyor. Özellikle safra kesesinde taş bulunan hastaların, ‘Safra kesemde taş var, zayıflama iğnesi kullanabilir miyim?’ sorusunu hekimlere sıkça yönelttiği ifade ediliyor. İştahı baskılayıp tokluk hissi sağlayan bu ilaçların, egzersiz ve klasik diyet programlarına kıyasla çok daha yüksek oranda kilo kaybı sağladığı düşünülüyor.
Risk artışına dair bulgular
Kilo kontrolünde kullanılan ilaçların önemli bir bölümünü GLP-1 reseptör agonistleri oluşturuyor. Bu ilaçlar iştahı azaltarak ve tokluk hissini artırarak kilo kaybına yardımcı oluyor. 2022 yılında JAMA Internal Medicine dergisinde yayımlanan bir meta-analizde, 76 randomize kontrollü çalışma ve 100 binden fazla katılımcı değerlendirildi. Analize göre bu ilaçların kullanımı, safra kesesi ve safra yolu hastalıklarında yaklaşık yüzde 37 oranında göreceli risk artışıyla ilişkilendirildi. Risk artışının özellikle kilo verme amacıyla kullanımda daha belirgin olduğu bildirildi. Bu oran, ilacı kullanan her üç kişiden birinde safra taşı oluşacağı anlamına gelmiyor; kullanmayan kişilere kıyasla göreceli bir artışa işaret ediyor.
Uzmanlar, bu ilişkinin olası birkaç nedeni olduğunu belirtiyor. Hızlı ve belirgin kilo kaybının safranın kolesterol açısından yoğunlaşmasına ve taş oluşumuna zemin hazırlayabildiği ifade ediliyor. Benzer durumun hızlı kilo verilen diyetler ve obezite cerrahisi sonrasında da görülebildiği kaydedildi. Ayrıca bazı GLP-1 temelli ilaçların safra kesesinin boşalma fonksiyonunu etkileyebileceği, safranın kesede daha uzun süre kalmasının ise taş oluşumunu kolaylaştırabileceği düşünülüyor. Bu mekanizmaların tüm ilaçlarda aynı düzeyde etkili olduğunun kesin olarak söylenemediği belirtildi.
Değerlendirme gerektiren durumlar
Safra kesesinde taş bulunması, zayıflama iğnelerinin kullanımı için tek başına mutlak bir engel değil. Ancak hastanın daha önce safra kesesi ağrısı, akut kolesistit (safra kesesi iltihabı), safra kanalına taş düşmesi ya da safra taşına bağlı pankreatit geçirip geçirmediğinin mutlaka değerlendirilmesi gerekiyor. Şikâyeti olmayan hastalarla tekrarlayan safra kesesi ağrısı yaşayan hastaların aynı şekilde değerlendirilmesinin doğru olmadığı vurgulanıyor. Safra taşına bağlı şikâyetleri bulunan hastalarda tedavi öncesinde genel cerrahi hekimlerinin değerlendirme yapmasının daha uygun olduğu, gerektiğinde cerrahi tedavi seçeneğinin de gündeme gelebileceği belirtiliyor.
Zayıflama iğnesi kullanılacak olmasının, şikâyeti bulunmayan her safra taşı hastasının ameliyat edilmesini gerektirmediği ifade ediliyor. Öte yandan ilaç kullanırken gelişen her karın ağrısının basit bir yan etki olarak görülmemesi gerektiği uyarısı yapılıyor. Özellikle karnın sağ üst bölümünde şiddetli veya uzun süren ağrı, tekrarlayan kusma, ateş ya da sarılık gelişmesi durumunda safra kesesi ve safra yollarına ait komplikasyonlar açısından gecikmeden tıbbi değerlendirme yapılması gerektiği kaydedildi.
Kişiye özel tedavi planı
Zayıflama iğnelerinin uygun hastalarda obezite tedavisinde önemli yararlar sağlayabileceği belirtiliyor. Bununla birlikte bilimsel araştırmalar, özellikle GLP-1 reseptör agonistlerinin safra taşı ve bazı safra kesesi hastalıklarının görülme riskini artırabildiğini gösteriyor. Önemli olanın, hastanın mevcut safra kesesi hastalığının, daha önce yaşadığı şikâyetlerin ve tedaviden beklenen yararın birlikte değerlendirilmesi olduğu vurgulanıyor. Bu nedenle zayıflama iğnelerinin mutlaka hekim kontrolünde kullanılması, özellikle safra kesesi taşı bulunan hastalarda tedavi kararının kişiye özel verilmesi gerektiği belirtiliyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
